Osmanlı Devleti’nin Kuruluş, Yükselme ve Dağılma Süreçleri Giriş
Osmanlı Devleti, yaklaşık 600 yıl boyunca varlığını sürdürmüş ve üç kıtada topraklara sahip olmuş büyük bir Türk devletidir. Küçük bir beylik olarak kurulmasına rağmen zamanla güçlü bir imparatorluk haline gelmiştir. Osmanlı Devleti’nin tarihi genel olarak kuruluş, yükselme ve dağılma dönemleri olmak üzere üç ana bölümde incelenir. Bu yazıda Osmanlı Devleti’nin bu üç önemli süreci sade ve anlaşılır bir dille ele alınacaktır.
I. Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Süreci (1299–1453)
1. Kuruluş Döneminin Ortamı
yüzyılın sonlarına doğru Anadolu’da siyasi birlik bozulmuştu. Anadolu Selçuklu Devleti zayıflamış, Moğol baskısı artmış ve birçok Türk beyliği kurulmuştu. Bu ortamda Osmanoğulları Beyliği ortaya çıktı.
Osmanlı Beyliği, Bizans sınırında bulunuyordu. Bu durum Osmanlıların batıya doğru fetih yapmasını kolaylaştırdı. Ayrıca gaza anlayışı sayesinde Osmanlılar çevredeki Türkmenlerin desteğini kazandı.
2. Osman Gazi Dönemi
Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Gazi’dir. 1299 yılında bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı Devleti’ni kurmuştur. Osman Gazi döneminde Bizans’a ait bazı kaleler fethedilmiş ve Osmanlı toprakları genişlemiştir.
Bu dönemin özellikleri:
Fetihlerin Bizans’a karşı yapılması
Halkın desteğinin kazanılması
Adaletli ve hoşgörülü yönetim
3. Orhan Gazi Dönemi
Orhan Gazi döneminde Osmanlı Devleti gerçek anlamda bir devlet haline gelmiştir. Bursa fethedilmiş ve başkent yapılmıştır. İlk düzenli ordu kurulmuş, ilk para basılmıştır.
Ayrıca Osmanlılar bu dönemde Rumeli’ye geçerek Balkanlar’da fetihlere başlamıştır. Bu durum Osmanlı Devleti’nin büyümesini hızlandırmıştır.
4. I. Murad ve Yıldırım Bayezid Dönemleri
I. Murad döneminde Edirne fethedilmiş ve başkent yapılmıştır. Balkanlar’da önemli savaşlar kazanılmıştır. Bu dönemde Yeniçeri Ocağı kurulmuştur.
Yıldırım Bayezid döneminde Anadolu’daki Türk beyliklerinin büyük bir kısmı Osmanlı topraklarına katılmıştır. Ancak Ankara Savaşı (1402)’nda Timur’a yenilgi Osmanlı Devleti’ni zor duruma sokmuştur.
5. Fetret Devri ve II. Murad
Ankara Savaşı’ndan sonra Osmanlı Devleti Fetret Devri denilen karışıklık dönemine girmiştir. Çelebi Mehmet devleti yeniden toparlamıştır. II. Murad döneminde Balkanlar’da tekrar güç kazanılmıştır.
Bu gelişmeler, İstanbul’un fethine zemin hazırlamıştır.
II. Osmanlı Devleti’nin Yükselme Süreci (1453–1606)
1. Yükselme Döneminin Genel Özellikleri
Bu dönem Osmanlı Devleti’nin en güçlü olduğu dönemdir. Devlet hem askeri hem de siyasi olarak güçlenmiş, geniş topraklara sahip olmuştur.
2. Fatih Sultan Mehmet Dönemi
1453’te İstanbul’un fethedilmesi, Osmanlı tarihi açısından çok önemlidir. Bizans İmparatorluğu sona ermiş, İstanbul Osmanlı’nın başkenti olmuştur.
Fatih Sultan Mehmet döneminde:
Devlet merkeziyetçi hale gelmiştir
Kanunlar düzenlenmiştir
Bilim ve sanata önem verilmiştir
3. Yavuz Sultan Selim Dönemi
Yavuz Sultan Selim döneminde doğu ve güneyde önemli fetihler yapılmıştır. Memlük Devleti yıkılmış ve halifelik Osmanlılara geçmiştir. Böylece Osmanlı Devleti İslam dünyasının lideri olmuştur.
4. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi
Kanuni Sultan Süleyman dönemi Osmanlı Devleti’nin en parlak dönemidir. Devlet en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Hukuk alanında düzenlemeler yapılmış ve Osmanlı güçlü bir imparatorluk haline gelmiştir.
5. Yükselme Döneminin Sonu
Zitvatorok Antlaşması (1606) ile Osmanlı Devleti’nin Avrupa karşısındaki üstünlüğü azalmaya başlamış ve yükselme dönemi sona ermiştir.
III. Osmanlı Devleti’nin Dağılma Süreci (1606–1922)
1. Dağılma Nedenleri
Osmanlı Devleti’nin zayıflamasında birçok neden etkili olmuştur:
Devlet yönetiminin bozulması
Yeniçeri Ocağı’nın disiplinini kaybetmesi
Ekonomik sorunlar
Avrupa’daki gelişmelere ayak uydurulamaması
Milliyetçilik hareketleri
2. Islahatlar ve Yenilik Hareketleri
Osmanlı yöneticileri devleti kurtarmak için ıslahatlar yapmıştır. Ancak bu yenilikler genellikle yeterli olmamış ve sorunlar devam etmiştir.
3. Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemleri
Tanzimat Fermanı ile halkın can ve mal güvenliği sağlanmaya çalışılmıştır. Meşrutiyet ile halk yönetime katılmaya başlamıştır.
4. I. Dünya Savaşı ve Osmanlı’nın Sonu
Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’ndan yenik çıkmıştır. Savaş sonrası imzalanan antlaşmalarla topraklar işgal edilmiştir. 1922 yılında Osmanlı Devleti resmen sona ermiştir.
Sonuç
Osmanlı Devleti, küçük bir beylikten büyük bir imparatorluğa dönüşmüş önemli bir devlettir. Kuruluş, yükselme ve dağılma dönemleri Osmanlı tarihini anlamak için çok önemlidir. Osmanlı Devleti’nin bıraktığı miras, Türk tarihinin ve kültürünün önemli bir parçasıdır.
Kaynakça:
-Halil İnalcık anlatıları
-Türk Tarih Kurumu
